Herdenkingsbloemen Eerste Wereldoorlog

  • 18 oktober 2021

De klaproos, de poppy, groeide uit tot hét symbool van de eerste wereldoorlog. Maar wist je dat elk land eigenlijk een eigen bloem had als symbool? De andere drie bloemen zijn niet even bekend, maar verdienen ook elk hun plaats op deze Vleterse molenheuvel.

De korenbloem – Le Bleuet 

Van 6 tot 9 september 1914 woedde in Noord-Frankrijk de Slag bij de Marne. Ondanks de gruwel, groeiden na afloop toch nog korenbloemen, madeliefjes en klaprozen op het slagveld. Dat zijn – toevallig of niet – net bloemen in de kleuren van de Franse vlag. 

De geschiedenis van het gebruik van de korenbloem als symbool begint in het Hôtel National des Invalides. Twee Franse verpleegsters die er invalide en verminkte oorlogsslachtoffers verzorgden, organiseerden de fabricage van kleine speldjes met een korenbloem in blauwe stof door de veteranen. Zo was er tegelijk een activiteit voor de patiënten én konden ze door de verkoop van de speldjes wat geld binnenhalen voor de verzorging van de slachtoffers.

De Franse soldaten die in 1915 aan het front arriveerden, droegen de nieuwe blauwe uniformen. De nieuwelingen kregen al snel de bijnaam ‘les bleuets’ (de blauwtjes). 

Het madeliefje 

Gedroogde wilde bloemen waren vaak het enige geschenkje dat soldaten nog aan hun dierbaren konden bezorgen. Uit bewaarde correspondentie van Belgische frontsoldaten blijkt dat het meestal madeliefjes waren die ze in hun brieven stopten. Dat was zeker niet verwonderlijk, aangezien madeliefjes kleine bloementjes zijn en dus gemakkelijk konden worden meegestuurd in de envelop.

Na de oorlog werd het madeliefje het Belgische symbool om de strijders en de slachtoffers van de oorlog te herdenken. Het gebruik van dit symbool verwaterde echter vanaf de jaren 1950 en werd toen meer en meer vervangen door de klaproos. 

Dat het madeliefje terug op de voorgrond kwam, hebben we te danken aan Walter Lelièvre, stadsarchivaris van Nieuwpoort. Na jarenlang opzoekingswerk kwam hij met een tentoonstelling, een brochure en documentatie voor het Flanders Fields museum over het madeliefje in oorlogstijden. Ook de provincie Limburg koos voor het madeliefje als symbool voor de honderd jaar-herdenkingen van WOI.

Het vergeet-me-nietje – Das Vergissmeinnicht

De officiële nationale bloem van Pruisen sinds 1800 én van het hele Pruisische leger was eveneens de korenbloem, denk maar aan ‘Pruisisch blauw’. Nadien nam het volledige nieuwe Duitse keizerrijk dit symbool over. 

Tijdens de oorlog duiken in de patriottisch-militaristische afbeeldingen echter steeds meer vergeet-me-nietjes op. De korenbloem komt dan minder voor en er wordt meer en meer overgeschakeld naar het vergeet-me-nietje als symboolbloem. De Duitsers ontleenden hun symbool aan het populaire lied ‘Vergissmeinnicht’ dat gebaseerd is op een gedicht uit 1835 van August Heinrich Hoffmann von Fallersleben.

Het vergeet-me-nietje is het symbool van verbondenheid en trouw tussen mensen die van elkaar gescheiden zijn. Het is dus logisch dat daar in tijden van oorlog naar teruggegrepen werd. 

De klaproos – The Poppy 

Op kapotgeschoten vlaktes waar de bodem zwaar verstoord was, waren de normale plantengroei en de geteelde gewassen letterlijk vermorzeld. Op zo’n grond duiken dan de zogenaamde pioniersplanten op, die net op zo’n ruwe ondergrond goed groeien. De klaproos is zo’n pioniersplant, die de trieste grijsbruine vlakten in een levendig en knalrood tapijt kon veranderen.

Dat de klaproos zo bekend werd als symbool voor de eerste wereldoorlog, hebben we ongetwijfeld te danken aan de Canadese arts en dichter, majoor John McCrae. Hij schreef het gedicht ‘In Flanders Fields’, met het beroemde eerste vers ‘In Flanders fields the poppies grow’.

Het idee om de klaproos als symbool te gebruiken kwam van de New Yorkse miss Moina Michael, die het gedicht van John McCrae twee dagen voor de wapenstilstand in 1918 onder ogen kreeg en er erg door ontroerd was. Ze besloot om zijden klaprozen uit te delen op een conferentie en zo ging de bal aan het rollen. Sinds dat moment werd de ‘memorial poppy’ steeds meer gebruikt als herdenkingsbloem door de Engelstalige landen.

 

Deze installatie werd ontworpen en vervaardigd door kunstenaar Marc Decorte in opdracht van het gemeentebestuur van Vleteren.